Chrześcijańska Społeczność w Brzegu

Historia zboru 1896 – 1945

Brzeski kupiec Wilhelm Bild wraz ze swoją żoną brali udział w śląskich konferencjach Wspólnoty Braci w Gnadenbergu koło Boleslawca (Bunzlau) w latach 1895 i 1896.
Postanowili założyć podobną wspólnotę w Brzegu.

    17 października 1896 roku została przeprowadzona pierwsza ewangelizacja w jego wilii przy Promenadzie 3 (było to w nieistniejącym już budynku za Bankiem Spółdzielczym; obecnie ul. Planty). Kaznodzieją był Zimmermann. Po  ewangelizacji odbywały się tam  regularne spotkania niedzielne.  

    W sobotę 3-go kwietnia 1897 r. rozpoczęto trwającą 14 dni konferencję na temat przebudzenia, która miała miejsce w dużej sali teatru brzeskiego (na jego miejscu obecnie stoi budynek BCK przy ul. Mlecznej).
Konferencję prowadził ewangelista Rubanowitscha z Rewala.
Początkowo uczestniczyło w niej niewiele osób, ale z każdym dniem zainteresowanie  wzrastało i w rezultacie około 300 słuchaczy zdecydowało się na założenie Chrześcijańskiej Społeczności.

    Od maja 1897 roku, w piątki i soboty o 8.00 rano, kaznodzieja Eugen Edel zaczął organizować regularne spotkania  w sali Domu Rzemiosła. (100 lat później, w 1997 r. władze miasta przekazały brzeskiemu zborowi „Chrześcijańska Społeczność” to samo pomieszczenie na siedzibę zboru, a rok później, w maju 1998 r. poprzez Słowo i modlitwę poświęcono tę Salę Zgromadzeń. Dopiero 16 sierpnia 2005 r. poznaliśmy historię sprzed 100 lat. Pan zatroszczył się, aby 100 lat później znów w tym samym miejscu głoszona była Dobra Nowina). 

    W sobotnie wieczory w domu przy ul. Promenada 3 odbywały się spotkania grupy domowej.

 

11 listopada 1897 roku kaznodzieja  Eugen Edel z Colmar (Alzacja) powołany został na pastora zboru w Brzegu.

Od razu utworzono pierwszą agendę zborową: Związek Rozpowszechniania Słowa. Rocznie rozdawano ok. 200 tys. egzemplarzy Bożego Słowa, a prokurent E. Captuller dla potrzeb związku założył własne wydawnictwo.

    W związku z rosnącą liczbą członków zboru oraz dużym napływem osób zainteresowanych, zdecydowano o zakupie działki budowlanej przy ulicy Feldstrasse 15 (obecnie ul. Jana Pawła II 29). Prace budowlane postępowały bardzo szybko. 8 grudnia 1897 r. miała miejsce uroczystość oddania do użytku nowo wybudowanego budynku zborowego. Na frontowej ścianie widniał napis: „Christliches Vereinshaus” (Dom Stowarzyszenia Chrześcijańskiego).
    Budynek ten stał się centrum duchowego i kulturalnego życia wspólnoty.

Powstanie i rozwój licznych agend zborowych:

- Szkółka Niedzielna dla dzieci w wieku od 6 do 14 lat,

    - Spotkania młodych mężczyzn,

    - Stowarzyszenie młodych kobiet.

       Zatrudniono diakonisę z Vandsburga.

       11 lipca 1902 r. wydano Regulamin Wspólnoty.

      3 września 1902 r. dokonano wpisu do Rejestru Stowarzyszeń   Miasta Brzeg pod nazwą Chrześcijańska Społeczność w Brzegu, powiat wrocławski. Wpis: - stowarzyszenie.

Działalność misyjna

Do ponad 10 wsi w okręgu brzeskim docierała literatura chrześcijańska i tam również organizowane były nieregularne spotkania (informacja z 1905 r.)

    Z szybko rosnącej wspólnoty w Oławie (Ohlau) utworzono zbór, który był wspierany przez kościół w Brzegu.

    Wysyłano ewangelistów na Górny Śląsk, w wyniku czego powstało ponad 50 mniejszych i większych wspólnot.
Misjonarze wyjeżdżali również do Austro-Węgier i Cesarstwa Rosyjskiego.

    1 października 1905 r. wysłano dwóch członków brzeskiego zboru jako pomoc dla niemieckich pastorów. W niedługim czasie dołączył do nich jeszcze jeden brat.

    Na często organizowane konferencje do Brzegu przyjeżdżało bardzo dużo wierzących osób z odległych zborów. W 1900 roku zakupiono zajazd z ogrodem przy Feldstrasse (obecnie ul. Jana Pawła II nr 17), w którym utworzono Dom Pielgrzyma. Bardzo szybko okazało się, że przyjeżdżających  do zboru gości było więcej niż miejsc. W 1905 r. podczas walnego zgromadzenia podjęto jednomyślnie uchwałę o rozbudowie Domu Pielgrzyma.  
    19 października 1905 r. nastąpiło uroczyste otwarcie wyremontowanych siedmiu pomieszczeń w piwnicy i na parterze z herbaciarnią i jadłodajnią oraz młodzieżowym schroniskiem na poddaszu.  

Rok 1912 – 15 lecie  pracy brzeskiej wspólnoty

Liczba członków – 220 osób.

Szkółka Niedzielna - uczęszczało około 200 dzieci, z którymi pracowało ok. 20 wolontariuszy. Podczas zajęć Szkółki Niedzielnej zwiastowane było poselstwo Bożego Słowa. Ponadto dzieci wykonywały robótki ręczne na cele misyjne.

    Związek Stanowczej Młodzieży Chrześcijańskiej (Jugendbund fur Entschiedenes Christentum). Spotkania dla młodych mężczyzn odbywały się co 2 tygodnie. Otwarto klub sportowy i plac zabaw w ogrodzie E. Captullera przy ul. Briegischdorf nr 15  ( obecnie ul. Starobrzeska ).
      Organizowano wycieczki, nocne wędrówki (podchody), seminaria naukowe i prezentacje biografii ciekawych osób. Głównym celem działalności związku Stanowczej Młodzieży Chrześcijańskiej było pozyskiwanie młodzieży dla Jezusa.

    Związek Chrześcijańskich Dziewcząt Każdego Stanu  to najstarszy  tego typu związek w mieście. Należało do niego ok. 170  osób. Głównym celem było kształtowanie charakterów poprzez Boże Słowo.

    Błękitny Krzyż –  organizacja skupiająca ok. 220 osób uzależnionych od alkoholu, z czego 40 zerwało z nałogiem. Działalność Błękitnego Krzyża była bardzo intensywna.  Niemal wszyscy zborownicy  zaangażowali się w tę służbę. A była  to tylko jedna sfera pracy brzeskiej wspólnoty.

Głównym celem zboru było pielęgnowanie relacji.

    W piątkowe wieczory odbywało się  studium biblijne.
    Funkcjonowały grupy domowe, a wspólnota, pod kierownictwem starszych zboru, była podzielona na 30 okręgów duszpasterskich. Dzięki temu istniała możliwość indywidualnego kontaktu z każdym członkiem zboru.

    Specjalne spotkania w niedzielę wieczorem miały na celu przybliżyć i rozreklamować działalność zboru. Zainteresowanie było tak duże, że bardzo często brakowało miejsc dla chętnych osób. Odbywały się  również rodzinne spotkania przy herbatce.

Misja

Brzeski zbór organizował w licznych miejscach okręgu brzeskiego i oławskiego spotkania biblijne.
    W 1920 r. liczba członków wspólnoty w Oławie wzrosła z 40 do 120. Tworzyli ją głównie nawróceni alkoholicy i ich rodziny.   Kaznodzieją  był Oskar Winkler.
    Z Brzegu wysyłano ewangelistów na Górny Śląsk, do Poznania, do Prus Wschodnich i na Pomorze. Z każdego z tych miejsc docierały dobre wieści o tym, że ludzie są zbawiani.

    Zbór wysłał jedną siostrę na misję do Konga. Jednocześnie poprzez osobiste kontakty wspomagał ośrodki misyjne w Chinach, Indiach, Afryce i Armenii.
    Dla potrzeb ewangelizacyjnych zakupiono projektor.
    Przy zborze otwarto bibliotekę dla zainteresowanych oraz  Dom Żołnierza, mający zapewnić wypoczynek żołnierzom garnizonowym.
    W zborze Chrześcijańska Społeczność zostali zatrudnieni pastorzy i pomocnicy oraz misjonarka odpowiedzialna za ewangelizację w mieście.
    Większość pracy, szczególnie w Domu Pielgrzyma,  wykonywali wolontariusze.

Chrześcijańska Społeczność – czym jest i jaki jest jej cel:

„Znajdująca się w tym mieście Chrześcijańska Społeczność jest zjednoczeniem osób, które chcą być prawdziwie chrześcijanami, całym swoim sercem i swoim życiem.
    To zjednoczenie ma na celu przede wszystkim wzrost i umacnianie ich osobistego życia chrześcijańskiego, jednakże nie jako cel sam w sobie. Nie chcemy prowadzić samolubnego i pobożnego życia, które myśli tylko o sobie i dba o swoje szczęście. Być samemu zbawionym motywuje do ratowania innych.
Ten, kto zna nasz naród, wie, że miliony ochrzczonych i konfirmowanych rodaków odwróciło się od swoich kościołów i religii. Wolą Bożą jest, aby ci, którzy pragną być prawdziwymi chrześcijanami, zjednoczyli się jako chrześcijańska społeczność w pracy misyjnej i w przekazywaniu miłości Bożej”.

    Wspólnota doświadczała również odrzucenia i uprzedzenia ze strony społeczeństwa chrześcijańskiego innych wyznań religijnych.

    Nawiązywano do niektórych traktatów wydawanych w drukarni G. Tescha w Brzegu ( Opplenestrasse 23 – ul. Łokietka ):
-”Co to jest sekta”. Tu czytamy: „ Chrześcijańska Społeczność nie opiera się na żadnych nadzwyczajnych naukach, tylko reprezentuje biblijną naukę o zbawieniu, czynieniu pokuty, o wierze, usprawiedli-wieniu, chrzcie w Duchu Świętym oraz płynącym z tego uświęceniu, jak jest napisane w Piśmie.”,
-”Kościelne rozważania o wspólnocie w świetle prawdy”,
-”Stanowisko wspólnoty do kościoła i i kancelarii parafialnej”,
-”Wspólnota a Komunia Święta”,
-”Czym jest ruch zielonoświątkowy”,
-”Ruch zielonoświątkowy w świetle historii kościoła”.     

… „Nie, naszym podstawowym pytaniem jest: Czy macie pokój w sercu, czy odnaleźliście to prawdziwe szczęście dla serca i domu, czy macie ten pokój, którego nie zna świat, który jednak Jezus dał każdemu, który ze skruchą oddaje swój grzech, a pokutując znajduje schronienie u Zbawiciela świata?.
Ten, który to uczynił i tego doświadczył jest prawdziwym chrześcijaninem. Ponieważ chrześcijaństwo jest przeżyciem. Jest duchem i życiem.”

*****

Rok 1914 – wielu aktywnych członków zboru zostało powołanych do służby wojskowej podczas I Wojny Światowej.

Rok 1915 – w związku z powołaniem do wojska, pastor Eugen Edel musiał opuścić Chrześcijańską Społeczność. W latach 1917-1918 był podoficerem – radiotelegra- fistą w Rosji; po wojnie powrócił na krótko do Brzegu, przez jakiś czas poświęcił się służbie jako wędrowny kaznodzieja, a w roku 1924 został pastorem w Erfurcie.
Rok 1920 – Pastor Carl Oktavius Voget ze wschodniej Fryzji został pastorem Chrześcijańskiej Społeczności w Brzegu.

Po wojnie niektóre ze służb już nie mogły być kontynuowane.
Pastor Voget utworzył nową służbę: studium biblijne w więzieniu dla kobiet. Zborowy chór usługiwał w więzieniu, jak  również w szpitalu miejskim oraz w domu starców na Neissestrasse (ul. Nysańska). Odrodził się Związek Stanowczej Młodzieży Chrześcijańskiej, a liczba młodzieży wzrasta do 200 osób.

    Przy zborze działała orkiestra dęta, która współpracowała z orkiestrą staroluterskiej wspólnoty przy Logaustrasse  (ul. Łokietka)

    Pastor Voget był bardzo mocno zaangażowany w różnorodne służby na terenie Niemiec, w związku z tym 1 października 1924 r. opuścił Brzeg i wrócił do wschodniej Fryzji. Jego następcą został pastor Ernst Uhl, który kontynuował dobra pracę wspólnoty.
Każdego miesiąca ukazywał się biuletyn z działalności zboru opracowywany przez członka zarządu G. Tescha.

    Zbór prowadził pracę ewangelizacyjną nie tylko w Brzegu, ale w dalszym ciągu docierał do otaczających miasto miejscowości. Jedną z form ewangelizacji były organizowane festyny leśne i ogródkowe.

    Od roku 1933 niektóre ze służb zmieniły swój charakter lub zakończyły działalność.

    W roku 1934 pastor Ernst Uhl przeszedł na emeryturę, a nowym pastorem Chrześcijańskiej Społeczności został pastor Th. Schell z Opola.
W napiętym okresie Trzeciej Rzeszy zacieśniła się współpraca z Kościołem Ewangelickim, którą wcześniej rozpoczęli pastorzy - Voget i Uhl.

    Podczas II Wojny Światowej niektórzy z członków okazywali troskę o stacjonujących tu chrześcijańskich żołnierzy.

    Ponieważ w roku 1944 wojsko przejęło budynek na potrzeby szpitala wojskowego, spotkania Chrześcijańskiej Społeczności miały miejsce w sali Wolnego Kościoła Ewangelickiego na Ohlauerstrasse (ul. Oławska).

    W środę 19 stycznia 1945 roku miało miejsce ostatnie nabożeństwo niemieckiej Chrześcijańskiej Społeczności. Ostatnia pieśń jaką odśpiewano przed rozejściem się, zaczynała się od słów: „Za Jezusem pójdę życia drogą” ( Śpiewnik Pielgrzyma nr 471 ).

*****

Szczególne błogosławieństwo przynosiły tzw. „Tygodnie Brzeski” odbywające się corocznie w Brzegu w okresie Zielonych Świąt lub na początku maja. Uczestnicy byli zakwaterowani w Domu Pielgrzyma przy Feldstrasse (obecnie ul. Jana Pawła II nr 17 ).

Liderzy kościołów z całych Niemiec spotykali sięna tych konferencjach. Zdjęcie zrobione przed Domem Pielgrzyma w czasie Brzeskiego  Tygodnia w okresie między-     wojennym.                                      
    Jonathan Paul był kluczową postacią zielonoświątkowego przebudzenia i kilka razy przemawiał na brzeskich konferencjach.

Pastor Eugen Edel z Brzegu wraz z Jonathanem Paulem

Konferencje te były takim błogosławieństwem, że zielonoświątkowe przeżycia docierały stąd do tamtejszych kościołów . 
    Przykładem jest przebudzenie w Mulheim (Zagłębie Ruhry), które rozpoczęło się w 1905 roku po uczestnictwie pastora Ernsta Modersohnsa w „Tygodniu brzeskim”.

    Ślady tego błogosławieństwa są widoczne w różnych miejscach do dnia dzisiejszego.

    Od 2003 roku Naczelnym Prezbiterem tzw. Kościola Mulheimskiego (Mulheimer Verband Freikirchlich-Evangelischer Gemeinde) jest Ekkehart Vetter. Jego rodzice i dziadkowie byli do 1945 r. członkami Chrześcijańskiej Społeczności w Brzegu .
Pastor Ekkehart Vetter w 2007 roku odwiedził wraz z małżonką i mamą polską Chrześcijańską Społeczność w Brzegu. Tłumaczem był brat Jan Guńka z Cieszyna, który pamięta „Tygodnie brzeskie” sprzed II Wojny Światowej.

Ps.
W dołączonym liście br. Jana Wałacha z Czeskiego Cieszyna przedstawiony został charakter zboru Chrześcijańska Społeczność z okresu II Wojny Światowej, jak również dom rodziny Vetter, gdzie Jan Wałach przebywał  od kwietnia 1942 do stycznia 1945 roku.

Opracowanie: Hannelore Ratz, Ellmendingen 25.07.2005 r.
                    Bronisław Dwornik, Brzeg 8.03.2010 r.
Tłumaczenie: Iwona Krawczyk
                    Maciej Gibas